Grobla – prace 2015

Projekt:

Ratujemy groblę i mosty w Siedlęcinie

Etap I (2015)

Partnerzy:

W 2015 roku Stowarzyszenie „Wieża Książęca w Siedlęcinie” wykonało prace zabezpieczające znacznego ubytku w oblicowaniu historycznej grobli biegnącej od XIV-wiecznej wieży książęcej
w Siedlęcinie do średniowiecznego kościoła parafialnego. Grobla ta jest fragmentem średniowiecznej drogi, która w czasach nowożytnych uzyskała kamienne oblicowanie, od strony fosy dodatkowo wzmocnione przyporami.

Celem prac było powstrzymanie procesu destrukcji tak istotnego elementu krajobrazu kulturowego historycznego otoczenia wieży książęcej w Siedlęcinie. Do pilnego zabezpieczenia pozostała jeszcze druga, dużo większych rozmiarów wyrwa oraz całe oblicowanie od strony fosy i kamienne mosty.

Prace te zostały wykonane przez wolontariuszy, uczestniczących w letnim obozie archeologicznym Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Ich realizacja była możliwa dzięki wsparciu Zakładów Wapienniczych Lhoist S.A. – Jednostka Produkcyjna w Wojcieszowie, która nieodpłatnie przekazała wapno palone na potrzeby przygotowania tradycyjnej zaprawy murarskiej (renowacyjnej) oraz firmy Astra Benedykt Karczewski, która ofiarowała niezbędny metakaolin.

Działania w Siedlęcinie poprzedzone były warsztatami przygotowywania tradycyjnych zapraw na zamku Lietava na Słowacji (zorganizowane przez zaprzyjaźnione Združenie na záchranu Lietavského hradu).

Przebieg prac:

  1. Po ustaleniu programu konserwatorskiego i zgromadzeniu potrzebnych sprzętów i materiałów przystąpiono do budowy formy do gaszenia wapna bez dna o wymiarach 1,5 x 1,5 x 0,6 m.

Równocześnie przygotowywano i odczyszczano odcinek muru przeznaczony do zabezpieczenia.

  1. Kolejnym krokiem było ułożenie na twardym podłożu formy i umieszczenie w niej piasku ostrokrawędzistego, płukanego o gradacji 2 mm oraz wapna palonego przekazanego przez Zakłady Wapiennicze Lhoist. Objętościowy stosunek piasku do wapna wynosił 3,5:1.

Po umieszczeniu 3,5 taczek piasku nastąpiło dokładne rozmieszczenie i ubicie materiału w formie.

Na ubity piasek układano dwie taczki wapna palonego, które z dużą starannością rozłożono na jednym poziomie i w równym odstępie większych fragmentów.

Na całości ponownie umieszczono 3,5 taczki piasku i równie dokładnie ubito tak, aby piasek wypełnił przestrzenie pomiędzy fragmentami wapna jednocześnie dobrze je przykrywając.

  1. Tak przygotowane składniki przyszłej zaprawy zalano 200 litrami wody. Odbyło się to przy pomocy 10 litrowej konewki (pozwala to na kontrolowanie ilości wody, co jest bardzo ważne). Był to proces wymagający dużej uwagi, ponieważ polewanie musiało być równomierne. Jednocześnie trzeba było obserwować pęknięcia w powłoce piasku i tam właśnie kierować strumień wody, aby uniemożliwić wydobycie się tymi miejscami wapna oraz żeby gaszenie odbywało się w atmosferze redukcyjnej.
  2. Następnie odczekano kilka godzin, aby przebiegł burzliwy proces gaszenia wapna wydzielający dużo ciepła. Po wystygnięciu formy można było ją usunąć.

Istotne było kontrolowanie, czy wapno otrzymało odpowiednią ilość wody. Powinno mieć ono konsystencję kremu.

Najlepiej jest wstrzymać się z wykorzystaniem zaprawy przez dwie doby (optymalny czas oczekiwania to nawet dwa tygodnie).

W trakcie oczekiwania można przygotować kolejną partię zaprawy, postępując według opisanej wcześniej procedury.

  1. Po upłynięciu koniecznego czasu odkrawano pionowo fragmenty zaprawy z kopy i umieszczano je
    w mieszalniku. Bezpośrednio do mieszalnika dodawano metakaolin (podarowany przez firmę Astra Benedykt Karczewski) w stosunku objętościowym do zaprawy 1:20. Nie było konieczności dodawania wody do przygotowanej w ten sposób zaprawy.
  2. Tak przygotowaną zaprawę można było już wykorzystać murowania. Prace rozpoczęto od tworzenia lica muru a następnie wymurowania jego wypełniska. Tak postępowano z każdą warstwą kamieni cały czas dbając, aby zachować wątek, czyli ich wzajemny układ.

Zadecydowano o zakończeniu prac na poziomie zachowanych murów towarzyszących, aby zapewnić pewną, historyczną wysokość i nie zakłócić oryginalnego charakteru nadbudowując ich aż za nadto, ponieważ brak jest informacji, jaką wysokość one faktycznie miały. Na koronie murów pozostawiono strzępia, aby możliwe było ewentualne ich nadbudowanie, gdyby udało się zdobyć nowe informacje
i poczynić kolejne ustalenia.

Zrealizowane w 2015 roku działaniami pozwoliły naprawić jedną z wyrw zabytkowej grobli oraz wypracować technologie produkcji zaprawy w oparciu o metody tradycyjne. Dla realizacji celu ratowania całej grobli niezbędne jest podjęcie dalszych działań – planowane prace na rok 2016 oraz kolejne zakładają zabezpieczenie całej długości grobli, aby ukazać ją jako istotny element komunikacyjny i rezultat sztuki inżynieryjnej tamtego okresu a także wyeksponować jej największe walory, jak kamienne mosty zlokalizowane w jej przebiegu i rytmicznie rozmieszczone przypory od strony fosy wieży.

Raz jeszcze dziękujemy naszym partnerom:

Jakub M. Niebylski (tekst)

Barbara Grabny (zdjęcia)

Przemysław Nocuń (opieka merytoryczna)

Siedlęcin, wrzesień 2015